Met het einde van de betrokkenheid van Hans Looman bij de werkgroep Medische Voeding binnen VNFKD, verliest de brancheorganisatie iemand met veel kennis en kunde en met een enorme gedrevenheid. ‘En dan te bedenken dat ik helemaal geen voedingsachtergrond heb, ik ben van huis uit apotheker’, begint Looman te vertellen. ‘Ik ben mijn carrière gestart bij een farmaceutisch bedrijf (Pharmacia) en ik was daar verantwoordelijk voor introducties van geneesmiddelen en later van OTC-producten (over the counter, red.) zoals nicotine-kauwgom. Eind jaren 80 fuseerde de farmaceut waarvoor ik werkte met Kabi. Kabi is van oorsprong een Zweeds bedrijf, marktleider in parenterale voedingen.’ Looman legt uit dat de kennis over parenterale en voeding nog in de kinderschoenen stond. ‘Op dat moment lag de focus op calorieën en werd er vooral glucose intraveneus gegeven. Langzamerhand kwam er meer aandacht voor losse componenten zoals aminozuren en vetemulsies. Het werd toen ook allemaal los van elkaar gegeven. Met een groep ziekenhuisapothekers en diëtisten hebben we toen bekeken hoe parenterale voeding gemengd zou kunnen worden tot één emulsie (All-in One) zodat er maar één voedingslijn nodig was. Je kunt het je nu bijna niet meer voorstellen, maar zo ging het in het begin wel.’
Fresenius Kabi
‘Na nog wat omwegen was er eind jaren 90 de fusie tussen Kabi en Fresenius en ik ben toen meegegaan naar Fresenius Kabi. Fresenius is een oorspronkelijk Duits bedrijf in onder andere medische voedingen, infusen, toedieningssystem en IV-geneesmiddelen. Het wilde meer voedingen gaan ontwikkelen vanuit de wetenschap. En die wetenschap was er bij Kabi. Kabi werkte al sinds jaar en dag samen met het Karolinska instituut in Stockholm, voor de wetenschappelijke onderbouwing en ontwikkeling. Fresenius Kabi wilde ook in Nederland eind jaren 90, enterale voeding introduceren. Met het samengaan van Fresenius en Kabi kwam de vraag intern: wie heeft er verstand van voeding? Ik bleek met mijn kennis van parenterale voeding de aangewezen persoon. Natuurlijk is er een verschil tussen parenteraal en enteraal, maar als je kennis hebt van parenterale voeding dan is dat goed door te vertalen naar enterale voeding.’
Veel betere smaken
Toen Fresenius Kabi op de Nederlandse markt kwam, was het nog een heel kleine speler. Looman: ‘We hadden het geluk dat in die tijd ook de facilitaire bedrijven opkwamen. Daar hebben we in de begintijd goede gesprekken mee gehad en zijn onze producten opgenomen in het assortiment. Kort samengevat zijn de producten in de loop der jaren doorontwikkeld, gingen de glazen flessen eruit en stapten we over naar tetra-packs en daarna naar hersluitbare plastic flesjes. Ook was er een enorme vlucht wat betreft verbetering van smaken. Als je het met nu vergelijkt waren die eerste producten qua smaak echt niet goed. In het begin proefden we zelf op vrijdagmiddag. Dat wordt tegenwoordig heel wat wetenschappelijker aangepakt bij sensorische smaakinstituten om te zorgen voor goed te accepteren smaken.’ Smaak is echt wel een ding bij medische voeding legt Looman uit. ‘Zeer belangrijk voor een goede therapietrouw maar door de geconcentreerde samenstelling van de voeding met verschillende eiwitten, mineralen en vitaminen een hele uitdaging.’
Focus op eiwit
Looman herinnert zich nog de eerste discussies over de hoeveelheid eiwit in medische voedingen. ‘Heel lang is het echt geweest: geef maar genoeg calorieën dan komt het wel goed. Toen werd overal slagroom doorheen gedaan en men was bang voor eiwit, want slecht voor de nieren. Rond de eeuwwisseling kwamen de discussies over meer eiwit op gang en pas later kwamen streefwaardes als 1,2 – 1,5 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht. Allemaal een kwestie van voortschrijdend inzicht dus. Net zoals de discussie over het toevoegen van omega-3-vetzuren en de ratio van de omega-3- en -6-vetzuren. De laatste tijd verplaatst de discussie zich natuurlijk naar de kwaliteit van eiwitten en de rol van de verschillende aminozuren. Denk aan het positieve effect van het aminozuur leucine bij de spieropbouw. En de toegenomen aandacht voor meer producten op basis van plantaardige eiwitten.’ Volgens Looman zie je zo door de jaren heen de trend naar een meer specifieke voeding voor bepaalde patiënten. ‘Er zijn nu voedingen specifiek voor mensen met diabetes – met een lage glycemische index, voedingen met variatie in de hoeveelheid eiwit, de herkomst van het eiwit, met specifieke aminozuren en voedingen met of zonder vezels. Dit illustreert heel goed dat het in voedingsland nooit stil staat: de ontwikkelingen blijven maar doorgaan.’
VNFKD lidmaatschap
In 2003 – al vrij snel nadat Fresenius Kabi voet aan de grond kreeg in Nederland – is het bedrijf lid geworden van VNFKD. Looman: ‘We zagen het nut in van zo’n vereniging waarin we in contact kwamen met de andere aanbieders van medische voedingen. Ik heb toen meteen plaatsgenomen in de werkgroep Medische Voeding en dat ben ik dus tot nu gebleven.’ Looman heeft de waarde van de branchevereniging al die jaren ervaren: ‘We zitten als concurrenten bij elkaar en dat lijkt soms wat ongemakkelijk maar in principe hebben we gemeenschappelijke belangen. We willen allemaal dat er meer kennis komt over medische voeding, dat er meer aandacht is voor screening op ondervoeding en we lopen tegen dezelfde regels aan. Dus waarom zou je dan niet samen optrekken?’
Beleidsbepalers informeren
Looman vindt het belangrijk om gezamenlijk te laten zien dat het voorkomen van ondervoeding kostenbesparend is voor de samenleving. ‘En voor het terugdringen van ondervoeding is medische voeding noodzakelijk, zo simpel is het. Dat moeten dus vooral beleidsbepalers weten.’ Dit is ook de reden dat Looman een grote rol speelde in de activiteiten van de brancheorganisatie: ‘Het mooiste wat we daarvoor ontwikkeld hebben vind ik wel de bedrijfsbezoeken voor politici. We zijn met politici bij Nutricia research in Utrecht geweest en bij de productielocaties van Fresenius Kabi in Emmer-Compascuum en Nestlé in Nunspeet. Daarvoor zijn zowel Tweede Kamerleden als lokale politici uitgenodigd. Bijkomend voordeel is dat je als bedrijven een goed verhaal hebt over de werkgelegenheid in de regio en de economische bijdrage voor Nederland van de medische voedingsbedrijven. Maar ondertussen geef je de beleidsmakers – en dat is ons primaire doel – kennis mee over het belang van voeding of nog beter over het belang van het bestrijden van ondervoeding. Het is heel waardevol dit als VNFKD te doen en niet vanuit een bedrijf alleen, want dat is te commercieel gekleurd. Hier ligt echt de waarde van VNFKD.’
